DIỆU HẠNH VÕ
Cái thời ấy!
Thời tuổi thơ tôi trôi qua êm đềm, đôi lúc có phần dữ dội ở cái làng mỗi lần nhắc đến có gì đó không an yên, không bằng phẳng, vậy mà là một vùng đất thân thiết mang tên “Gò Theo”. Tôi chẳng biết cái tên đó từ đâu ra, ai đã đặt tên cho làng như vậy nữa. Tôi cũng chưa kịp tìm hiểu hay hỏi ba tôi về cái tên ai đã định danh, nhưng từ thời xa xưa cứ nhắc đến làng Gò Theo thì ai cũng biết.
Ngôi nhà tôi ở nằm trong vùng đất của làng, mọi phong tục cúng, lễ, ma chay cưới hỏi gì đều phải theo tập tục của làng, của các trưởng bối già và còn kéo dài phong tục cúng kính cho tới ngày nay. Nhà tôi nằm sâu dưới mảnh đất xung quanh chừng năm tấc, nó là một vùng trũng xung quanh là những ngôi mộ thời xa xưa, có những mộ đã lâu đời cả trăm năm.
Men theo con đường đất xói mòn thành hục hang khi mùa mưa kéo về, bước đi như nhảy chân sáo trên rãnh đất ngấm nước ướt nhão mới tới nhà tôi. Hồi nhỏ, mẹ dạy trường làng, ba tôi làm bên giáo dục, ba mẹ đều bận rộn với việc dạy học. Những hôm mẹ bận thì gởi tôi lên chỗ nhà ông bà Nội. Mẹ tôi mỗi ngày dạy một buổi ở trường nhưng trong tuần hầu như chiều nào cũng có việc ở trường, họp hành rồi dự giờ thi đua dự giờ. Lại còn đến đêm, mẹ lội quanh làng làm công việc phổ cập giáo dục nữa, nên hầu như một buổi tôi học, một buổi tôi ở nhà một mình. Có bữa mẹ đi phổ cập tiểu học ban đêm trong làng, con chó của ai trong xóm nhào ra cắn một phát vào chân tôi. Phải đi chích thuốc chủng ngừa! Mấy đêm liền chỗ vết thương đau nhức, rồi mẹ mất ngủ. Thật thương!
Cứ buổi chiều ở nhà một mình thành ra tôi kéo bè kéo phái lũ bạn hàng xóm chơi đủ các trò. Mẹ dặn trưa phải ngủ được giấc rồi mới được chơi. Mà có đứa trẻ con nào bảy – tám tuổi chịu nghe lời ngủ trưa đâu.
Tụi trẻ con ham chơi, trưa nào cũng tụ tập, tôi cũng lân la ra chơi và hè nhau lập thành nhóm ngày nào cũng hò hét, nhất là ba tháng hè trọn vẹn tuổi thơ đầy những chiến tích.
Mùa hè là mùa tôi yêu thích hết chê luôn vì không phải đi học mà là mùa mẹ tôi nghỉ ở nhà.
Có mẹ ở nhà thì tôi lẩn quẩn quanh nhà chơi, ngủ trưa dậy tôi lại được mẹ cho lân la ra chơi với các bạn cùng xóm mà không sợ về bị phạt vì đi quá giờ quy định. Chỉ có những ngày mẹ bận việc dạy học thêm thì tôi mới phải ở nhà để mẹ kèm học và chơi cùng với học trò của mẹ mà thôi! Nhưng học trò của mẹ thì sợ cô giáo là mẹ tôi, thành ra không nghịch ngợm như lũ bạn cùng xóm của tôi nên hễ có dịp là tôi lại tót lên chơi với chúng nó. Ba mẹ chúng nó đi làm từ sáng đến chiều, ở nhà tự chăm nhau nên chơi cả ngày, cả mùa hè tụi nó cũng mê hè y như tôi vậy. Hè tới là mùa tụi tôi nghĩ ra đủ trò để chơi nào bắn bi, trốn tìm, đá gà, cả đá banh, nhảy lò cò nữa, trong đó có trò bắn ống thụt. Trò này vui mà cũng hụt hơi như lời đồng dao bọn tôi hay hát: “Ống thụt hụt hơi, trời đánh mang gông”. Hồi ấy lũ chúng tôi coi như lời phù phép làm cho ống thụt nổ to. Ống thụt được làm từ ống trúc nhỏ bằng hai ngón tay độ to thân ống, một ống được khoét rỗng hai đầu, ống còn lại gắn một cái cây dài bằng độ dài chiếc đũa. Để bắn ống thụt, bọn tôi nhét cái hạt “bù lời” vào một đầu ống, đẩy thiệt mạnh cho nó phát ra tiếng nổ. Nghe kêu cái bụp! Giống như chơi trò đánh trận, núp nhau rồi bắn đì đùng, hạt bù lời có mủ nên bắn vào quần áo dính mủ là coi như đứa đó thua. Cuối ngày thì quần áo tả tơi, có hôm về giặt mãi không ra vì mủ của quả bù lời. Tên gọi “bù lời” có lẽ là tên dân gian, tới giờ tôi chỉ nhớ mỗi tên đó chứ sau này cây bù lời người ta xây nhà phá rào giờ rất khó tìm thấy.
Thằng Hưng con cô Mơ là đứa hay chơi đánh trận với tôi. Nhà nó cách nhà tôi cũng khá xa so với thời đó, bởi đường làng cứ đi ngoằn ngoèo nên gần nhà xa ngõ cũng phải. Giữa bãi đất rộng thênh thang, băng ngang là đi qua nhà nội tôi, men theo con đường đất để tới nhà nó nằm ở ngã tư làng. Thằng Hưng học cùng lớp với tôi, nên hầu như gặp nó mỗi ngày trên lớp. Chiều về rủ nhau đi đánh trận , hái bù lời chơi ống thụt. Tôi là đứa học khá nhất trong nhóm, lại thêm mẹ tôi là giáo viên trường làng nên tôi mà rủ hắn đi chơi ba mẹ hắn cho liền. Hắn cũng khoái lắm, thằng Hưng hiền lành hay cười cười hề hề, nhưng được cái tôi nói chi cũng nghe. Tụi tôi theo vai vế lại là anh em bà con xa nữa, nên suốt những năm tháng học cấp Một lại xúm tụm chơi cùng với nhau.
Trong nhóm chúng tôi có con Thủy, nhà đối diện thằng Hưng cũng nhập bọn cùng. Con Thủy chơi mấy trò con gái nhẹ nhàng, nhưng trưa nắng đi hái trái bù lời là nó cứ đi theo. Mỗi lần đánh trận là con Thủy ngồi ngoài ngó vô ngơ ngác nhìn cái trò chơi nghịch ngợm, có khi canh giữ dép giùm tụi tôi. Rồi có lúc không chơi đánh trận thì con Thủy lại nhập bọn chơi trốn tìm hay làm diều giấy thả lên trời nó đều tham gia nhiệt tình. Mùa hè trưa nắng chói chang của miền Trung, cả bọn trốn ngủ trưa đi tha thẩn chơi cùng nhau, hái dủ dẻ rồi đi chặt cây trúc làm ống thụt. Nhà tôi ở cạnh cái ao nhỏ hàng rào bọc xung quanh, bụi trúc kế cái ao. Trong xóm chỉ duy nhất nhà tôi có bụi trúc to, muốn chặt mấy cành chưa già mà hết non làm ống thụt phải leo lên đu qua mấy nhánh trúc già mới chặt được. Tôi toàn xung phong leo lên chặt trúc, đu đưa trên đó với cái rựa thó của ba tôi, chặt phăng mấy nhánh trúc. Hồi xưa, bụi trúc chỉ giữ cho đất khỏi xói mòn và là cái như hàng rào chống trộm thôi, chứ trúc chẳng có tác dụng gì mấy nên tụi tôi tha hồ chặt bụi trúc của ba tôi. Ông có giận không thì tôi không nhớ, chứ sau mỗi kì hè bụi trúc xơ xác lơ thơ còn vài ống già dựng đứng trông thảm hại lắm. Có ống thụt làm bằng lóng trúc đá rồi thì phải đi tìm hái hạt bù lời làm đạn.
Sau lưng nhà con Thủy có bụi dúi to, xung quanh là tre, hàng rào bao bọc um tùm, tụi tôi thay phiên lấy cây sào giựt mấy chùm bù lời xuống để về đánh trận. Đánh cho đã hết đạn lại rủ nhau hái tiếp rồi chia phe đánh nữa. Nhà thằng Hưng hồi đó nằm ở ngã tư làng, chung quanh nhà nó toàn là lũy tre, vườn rộng có cây bù lời thiệt to, cây nào cây nấy nhiều trái nhưng cao lắm. Tụi tôi kháo nhau trèo lên cây hái mà chẳng đứa nào dám leo. Hồi đó tôi cao dong dỏng, nước da đen mái tóc cắt ngắn chủn. Được cái cao nên cả bọn lúc nào cũng giao nhiệm vụ leo cây cao hái quả, leo không được thì lấy cây sào giựt xuống. Phân chia nhau nhiệm vụ xong, ai được chia phần nào lo phần nấy. Tôi đi kiếm cây sào, ngước cổ lên nhìn mấy chùm bù lời mà mắt sáng rỡ, đầu thì ngước lên nhìn, chân thì đi lùi, bất chợt, tôi lọt vào cái hố rác nhà thằng Hưng rơi tõm xuống đó. Giựt mình cái đụi! Hố rác ba mẹ Hưng đào lên chỉ để bỏ lá khô trong vườn, nhưng hố đào hơi sâu ngang ngực tôi, miệng hố lại rộng tôi rơi tõm xuống đó. Tay trái tôi chống xuống đất. Vậy là bong gân. Cái tay sưng ù đau nhức. Khóc bù lu bù loa, vội trèo lên khỏi hố. Tôi chạy về nói mẹ. Mẹ chẳng la tôi, mặt hoảng hốt nhìn cái tay đỏ ửng sưng tấy. Vội lấy chiếc xe đạp xốc tôi lên chở vào nhà ông Nam thuốc bắc trong Bình Thái để băng bó.
Ông Nam là thầy thuốc Bắc chuyên chữa bong gân, hay gãy tay chân là dân làng tôi thường vào ổng nắn lại. Ngồi trên giường giơ tay đưa cho ổng coi, ổng bẻ cái rụp đau thấu xương mà không kịp cho tôi chuẩn bị tinh thần. Rồi ổng đưa mẹ tôi gói bột có mùi thuốc bắc nồng nặc bảo mẹ tôi về đổ ra cái chén, mỗi lần nấu sôi sền sệt rồi lấy cây cọ phết lên cổ tay tôi. Cái cổ tay được ổng băng bằng băng gạt xung quanh cố định. Cứ làm như vậy cho đến khi hết thuốc, tay khỏi hẳn thì thôi. Vậy là tôi ra về với cổ tay trái băng bó trắng ụ lên một cục.
Kết thúc mùa hè rực rỡ bằng cú lọt hố rác nhà thằng Hưng. Mãi sau này khi tay khỏi cũng là lúc mùa hè của tôi khép lại, nhường chỗ cho một năm học mới bắt đầu. Tôi tiếc ngẩn tiếc ngơ vì chưa kịp vui chơi mùa hè này, chưa kịp dàn trận chơi bi, chơi đuổi bắt với tụi bạn thì tai nạn nhỏ làm tôi phải tạm gác lại mọi thứ. Không có tôi, bọn bạn chơi cũng được vài hôm rồi giải tán, chờ cho tới kì nghỉ hè năm tới lại có dịp tụ tập đông đúc cùng nhau.
Bây giờ lớn lên một chút, tôi kể lại chắc thằng Hưng nó quên cái kỉ niệm này rồi. Đã ba mươi năm còn gì! Thằng Hưng giờ có vợ con, công việc nhà cửa ổn định rồi. Cái thằng bạn thời thơ ấu hay cười hề hề
bây giờ đã chững chạc, chắc nó chẳng nhớ mấy cái kỉ niệm cỏn con này. Nhưng với tôi thì tôi vẫn nhớ như in, bởi chính cái vết thương nhỏ, cái lần lọt hố nhà thằng Hưng mà đến mãi sau này trái gió trở trời, cổ tay trái của tôi lại nhức, yếu hơn hẳn bên phải. Dầu vậy, tôi vẫn vui, vẫn luôn hồi nhớ về tuổi thơ gắn với những kỉ niệm cùng chúng bạn trong xóm, những lần rong ruổi chơi đùa khắp cả xóm và hơn hết tôi đã có một kỉ niệm tuổi thơ tuyệt vời.
Kể lại lần tai nạn lọt hố, kể lại những kỉ niệm tuổi thơ là lúc để tôi ghi nhớ lại mọi thứ, và đặc biệt về mẹ tôi. Tôi sẽ có dịp kể về mẹ tôi, về tuổi thơ cùng mẹ, kịp ghi lại để sau này dù thời gian trôi qua, có thể
những sự việc hiện tại hay quá khứ gần làm tôi quên bớt một ít về những hồi ức đẹp tuổi thơ và về mẹ nhưng tôi luôn giữ hình bóng mẹ, người mẹ yêu quý của đời tôi. Dù mãi về sau ở đâu, đi đâu và làm việc gì, tôi không bao giờ quên được!
Melb. 22/9/2025
